Dom Urbańczyka. Oddział Muzeum I.M. Mazarakich

Dom Urbańczyka to niewielka XIX-wieczna willa w centrum Chrzanowa, która od 1985 roku pełni funkcję Oddziału Wystaw Czasowych Muzeum im. Ireny i Mieczysława Mazarakich. Parterowy budynek z czerwonej cegły, z drewnianym gankiem i podmurówką kamienną, stoi przy Alei Henryka 16, tuż na skraju miejskiego parku. To jedno z ciekawszych miejsc dla tych, którzy lubią kameralną atmosferę małych galerii i chcą zobaczyć coś więcej niż standardowe ekspozycje stałe.

Historia budynku i jego mieszkańców

Willę zaprojektował i wzniósł pod koniec XIX wieku Franciszek Urbańczyk, powiatowy budowniczy. Architektura budynku to typowy przykład małomiasteczkowego budownictwa willowego z tego okresu, z wyraźnymi cechami regionalnymi. Drewniany ganek, ceglane mury na kamiennej podmurówce – wszystko to tworzy klimatyczny obraz mieszczańskiego domu z przełomu stuleci.

Nazwa domu nie pochodzi jednak od jego architekta, a od ostatniego właściciela – profesora Tadeusza Urbańczyka. Ten zasłużony nauczyciel przedmiotów humanistycznych przez wiele lat uczył w Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym w Chrzanowie, angażując się jednocześnie w lokalne życie społeczne. Profesor żył w latach 1887-1973, a jego rodzina mieszkała w tym domu aż do momentu, gdy miasto wykupiło budynek w 1981 roku od spadkobierców.

Adaptacja XIX-wiecznej willi na cele muzealne wymagała sporych zmian. Zlikwidowano ściany działowe i drzwi na parterze, usunięto schody wewnętrzne, ale zachowano drewniane odrzwia i stary strop kasetonowy w jednym z pomieszczeń – dzięki temu wnętrze zyskało charakter otwartej przestrzeni wystawienniczej, zachowując jednocześnie zabytkowy klimat.

Czym jest dziś Dom Urbańczyka

Od jesieni 1985 roku, kiedy otwarto go wystawą z okazji 25-lecia Muzeum w Chrzanowie, budynek służy jako przestrzeń dla wystaw czasowych. To miejsce, gdzie kilka razy w roku pojawiają się nowe ekspozycje – od sztuki współczesnej, przez wystawy historyczne, po prezentacje kolekcji tematycznych. Każda wystawa to inna historia, inne spojrzenie na region, kulturę czy dziedzictwo lokalne.

Wnętrze zostało zaprojektowane tak, by swobodnie organizować ciąg wystawowy. Parter z holem i salami ekspozycyjnymi tworzy przejrzystą przestrzeń, gdzie zwiedzający mogą spokojnie obejrzeć prezentowane dzieła. Brak ścianek działowych sprawia, że całość ma otwarty charakter – widać zabytkowe elementy konstrukcyjne, zachowane drewniane elementy, co dodaje wystawom dodatkowego uroku.

Na poddaszu mieści się biblioteka muzealna i czytelnia. Gromadzi się tam książki i czasopisma związane z muzealnictwem, archeologią, historią, etnografią, sztuką oraz wszystkie wydawnictwa poświęcone Chrzanowowi i regionowi. Dostęp do tych zasobów możliwy jest po wcześniejszym uzgodnieniu z muzeum. Tam także znajduje się archiwum z dokumentacją prowadzonych badań terenowych.

Ogród Geologiczny Pod Otwartym Niebem

Jedną z największych atrakcji Domu Urbańczyka jest Ogród Geologiczny, założony na początku lat 90. XX wieku jako jedna z pierwszych tego typu ekspozycji w Polsce. To prawdziwa gratka dla miłośników geologii i wszystkich ciekawskich natury.

Ogród przedstawia formacje geologiczne charakterystyczne dla obszaru od Krakowa przez Chrzanów aż po Dolinę Przemszy. Spacerując między eksponatami, można prześledzić dzieje geologiczne tego terenu od dewonu po czasy współczesne – to jakieś 400 milionów lat historii Ziemi skondensowane na niewielkiej powierzchni. Można tu zobaczyć różne rodzaje skał, skamieniałości, a nawet tak zwany „skamieniały las”.

Zwiedzanie Ogrodu Geologicznego to podróż w czasie geologicznym – od najstarszych skał sprzed setek milionów lat, przez kolejne epoki, aż po współczesność. Wszystko to w godzinę spaceru po niewielkim ogrodzie.

Wstęp do ogrodu jest bezpłatny, co czyni to miejsce idealnym na krótki spacer edukacyjny, nawet jeśli akurat nie planuje się zwiedzania wystawy wewnątrz budynku. Dla rodzin z dziećmi to dobra okazja, by w przystępny sposób pokazać młodym, jak wyglądała nasza planeta miliony lat temu.

Dla kogo to miejsce

Dom Urbańczyka to przede wszystkim przestrzeń dla miłośników sztuki i kultury, którzy cenią kameralną atmosferę. Niewielkie rozmiary budynku sprawiają, że zwiedzanie nie jest męczące – można spokojnie obejrzeć całą wystawę w około 30-45 minut. To idealne miejsce na popołudniowy wypad, zwłaszcza jeśli łączy się je z wizytą w głównej siedzibie muzeum przy ulicy Mickiewicza 13.

Rodziny z dziećmi docenią zwłaszcza Ogród Geologiczny. Dzieci lubią oglądać „prawdziwe” kamienie i skamieniałości, a ekspozycja pod gołym niebem sprawia, że nauka staje się zabawą. Warto jednak pamiętać, że sam budynek nie jest przystosowany dla osób niepełnosprawnych – zabytkowa architektura ma swoje ograniczenia.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia i ceny biletów

Dom Urbańczyka jest otwarty dla zwiedzających według określonego harmonogramu. W niedziele muzeum funkcjonuje w systemie rotacyjnym – Dom Urbańczyka jest dostępny w drugą i czwartą niedzielę miesiąca w godzinach 12:00-15:30. W pozostałe niedziele czynny jest Budynek Główny przy ulicy Mickiewicza.

W dni powszednie zwiedzanie możliwe jest dla grup zorganizowanych (minimum 15 osób) po wcześniejszym uzgodnieniu – rezerwacji należy dokonać z co najmniej dwutygodniowym wyprzedzeniem. Sobotnie wizyty także wymagają wcześniejszego ustalenia terminu.

Ceny biletów: Wstęp na wystawy czasowe w niedziele i święta jest bezpłatny. Wstęp do Ogrodu Geologicznego jest zawsze bezpłatny. W pozostałe dni obowiązuje standardowy cennik muzeum – bilety płatne są wyłącznie gotówką. Muzeum honoruje Kartę Dużej Rodziny.

Jak dojechać i ile czasu zarezerwować

Dom Urbańczyka znajduje się przy Alei Henryka 16 w Chrzanowie, w centralnej części miasta, tuż przy parku. To doskonała lokalizacja – łatwo tu dojść pieszo z centrum czy z dworca. Budynek ma furtkę od strony alei, więc trudno go przeoczyć.

Na zwiedzanie samej wystawy warto przeznaczyć około 30-45 minut, a jeśli dołoży się spacer po Ogrodzie Geologicznym, to całość zajmie maksymalnie godzinę. Można to połączyć z wizytą w głównej siedzibie muzeum, która znajduje się nieopodal przy ulicy Mickiewicza 13 – wtedy lepiej zarezerwować około 2-3 godzin na kompleksowe zwiedzanie obu obiektów.

Kontakt: Dom Urbańczyka – tel. 32 623 43 07, e-mail: [email protected]. Więcej informacji na stronie: muzeum.chrzanow.pl

Warto sprawdzić przed wizytą, jaka wystawa jest aktualnie prezentowana – program zmienia się kilka razy w roku, więc za każdym razem można zobaczyć coś innego. To miejsce, do którego warto wracać.