Jaskinia Nietoperzowa Jerzmanowice

W Dolinie Będkowskiej, niespełna 30 km od Krakowa, kryje się najdłuższa jaskinia Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Jaskinia Nietoperzowa to ponad kilometr korytarzy i komór wykutych w wapieniach przez wodę, ale turystom udostępniono 306 metrów oświetlonej trasy. To miejsce, gdzie historia sięga 38 tysięcy lat wstecz, a na ścianach wciąż widać ślady po namuliskach wydobywanych w XIX wieku.

Nazwa nie jest przypadkowa – zimą w jaskini gromadzą się największe kolonie nietoperzy w całej okolicy.

Dlaczego warto odwiedzić Jaskinię Nietoperzową

Jaskinia Nietoperzowa wyróżnia się na tle innych jurajskich grot przede wszystkim rozmiarami i dostępnością. Otwór wejściowy ma 5 metrów wysokości i szerokości – to okazały, ostrołukowy portal prowadzący do wnętrza góry. W środku czekają obszerne sale połączone korytarzami, a wszystko jest oświetlone elektrycznie, więc nie trzeba latarki ani specjalnego sprzętu.

Co wyróżnia to miejsce? Przede wszystkim bogactwo form naciekowych. W początkowej części można zobaczyć wodospad naciekowy, który tworzy kształty przypominające zamarznięte kaskady wody. Na stropach sal widoczne są liczne kotły wirowe – okrągłe zagłębienia powstałe przez wirujące kamienie, gdy jaskinia była wypełniona wodą. Niektóre kominy sięgają wysoko w stronę powierzchni.

Jaskinia to także wielkie stanowisko archeologiczne. W latach 1956-1963 przeprowadzono tu systematyczne badania, które odkryły ślady obozowiska łowców niedźwiedzi jaskiniowych sprzed 38 tysięcy lat. Znaleziska były na tyle charakterystyczne, że dały nazwę całej kulturze jerzmanowickiej – grupie ludzi współczesnych (Homo sapiens), którzy zostawili tu krzemienne groty i oszczepy.

Podczas eksploatacji namuliska w latach 1872-1879 natrafiono na około 4000 kłów niedźwiedzi jaskiniowych. Namulisko wykorzystywano jako nawóz fosforowy, co niestety zniszczyło część pierwotnych warstw archeologicznych.

Co zobaczysz podczas zwiedzania

Trasa turystyczna prowadzi przez główne korytarze i sale jaskini. Tuż za kratą wejściową znajduje się głęboki wykop archeologiczny – pamiątka po badaniach naukowych. Ma 10 metrów długości i 3,5 metra głębokości, a przy nim zamontowano barierkę ochronną.

Dalej jaskinia rozgałęzia się na dwa korytarze, które łączą się w głębi w dużą salę. Trzeba uważać na głowę – w niektórych miejscach strop jest nisko. Środkowa część to ciąg obszernych komór, których kształt i kierunek wyznaczają naturalne szczeliny w skale. Dno pokrywa gruba warstwa namuliska – tak gruba, że do głębokości 9 metrów nie dotarto do skalnego podłoża.

Na ścianach widać wyraźnie stary poziom namuliska, które wybrano w XIX wieku. Sale są przez to większe niż pierwotnie. W stropie oprócz kotłów wirowych widać też kominy prowadzące w górę – w jednym z nich odkryto niedawno niewielki korytarzyk, ale jest niedostępny dla turystów.

Podczas zwiedzania można obejrzeć ekspozycję znalezisk: kości zwierząt z plejstocenu i holocenu, wyroby krzemienne z neolitu, ceramikę z różnych kultur (lendzielskiej, trzcinieckiej, łużyckiej) oraz wczesnego średniowiecza. Znaleziono tu szczątki hieny jaskiniowej, lwa jaskiniowego, mamuta, nosorożca włochatego, renifera i żubra pierwotnego.

Nietoperze – główni mieszkańcy jaskini

Jaskinia otrzymała nazwę od ogromnych kolonii nietoperzy, które zimują w jej wnętrzu. W XIX wieku pisano o „niezliczonych masach” zwierząt przyczeponych do stropów – tak gęsto, że strzały z broni ledwo robiły w nich lukę.

Dziś nietoperzy jest mniej, ale wciąż stanowią największą kolonię zimującą w jaskiniach jurajskich. Jeśli chcesz je zobaczyć, najlepszy moment to wczesna wiosna lub późna jesień. Latem nietoperze budzą się z hibernacji i opuszczają jaskinię na noc, by polować na owady. Zimą z kolei jaskinia jest zamknięta dla turystów, żeby nie niepokoić śpiących zwierząt.

W jaskini panuje stała temperatura 7,5 stopnia Celsjusza przez cały rok, niezależnie od pogody na zewnątrz. To idealne warunki do zimowania dla nietoperzy.

Oprócz nietoperzy można spotkać tu pająka jaskiniowego (Meta menardi) – najbardziej jadowitego pająka w Polsce. Jego ukąszenie jest bolesne jak użądlenie osy, ale na szczęście rzadko atakuje ludzi.

Jaskinia w filmie i kulturze

Jaskinia Nietoperzowa dwukrotnie gościła ekipy filmowe. W 1995 roku kręcono tu „Legendę o świętym Mikołaju”, a w 1997 roku Jerzy Hoffman wykorzystał wnętrze jaskini jako scenografię do „Ogniem i mieczem”. W komorach nakręcono scenę porwania Heleny w Czarcim Jarze.

Malownicze sale, dramatyczne oświetlenie i surowy klimat podziemi idealnie pasowały do klimatu historycznych produkcji.

Dla kogo jest ta atrakcja

Jaskinia nadaje się dla praktycznie każdego. Trasa jest pozioma, oświetlona i bezpieczna – nie wymaga specjalnej kondycji ani ekwipunku. Rodziny z dziećmi znajdą tu fascynującą lekcję geologii i historii, a dzieci uwielbiają klimat podziemnej ekspedycji.

Malownicza Dolina Będkowska, w której leży jaskinia, to dodatkowy atut. Można połączyć zwiedzanie z dłuższym spacerem szlakiem edukacyjno-przyrodniczym lub wypadem do pobliskiego Ojcowa (około 6 km).

Trasa ma 306 metrów długości, a zwiedzanie trwa około 40 minut. W końcowej części korytarze stają się coraz niższe i trzeba się schylać – kto nie lubi się brudzić, może poprzestać na głównych salach.

Warto ubrać się ciepło – nawet w upalne lato w jaskini jest chłodno (te wspomniane 7,5 stopnia). Wygodne buty z dobrym biegunkiem też się przydadzą, bo podłoże bywa śliskie.

Praktyczne informacje – jak zwiedzić Jaskinię Nietoperzową

Jaskinia znajduje się na terenie prywatnej działki i jest udostępniana turystom przez właściciela. Zwiedzanie możliwe jest wyłącznie z przewodnikiem, mimo że jaskinia jest oświetlona i oznakowana.

Sezon: Jaskinia jest czynna od kwietnia do października. W okresie zimowym jest zamknięta, żeby chronić zimujące nietoperze. Grupy zorganizowane mogą umówić się na zwiedzanie poza sezonem po wcześniejszym kontakcie telefonicznym.

Ceny biletów: Aktualne ceny najlepiej sprawdzić na stronie jaskinianietoperzowa.com lub pod numerem telefonu: 12 389 53 95 lub 605 467 892.

Jak dojechać: Jaskinia leży w Jerzmanowicach, około 1 km od drogi krajowej nr 94 (trasa Olkusz-Kraków). Na wschodnim krańcu wsi, przy drodze, znajduje się reklama jaskini – tam trzeba skręcić. Dalej prowadzi wygodna droga do parkingu przy wejściu.

Z Krakowa można dojechać autobusem MPK linii 210 lub 310 (przystanek Czajowice na żądanie), a potem pieszo około 10 minut drogą krajową do zjazdu. Kursują też busy relacji Olkusz-Kraków, które jeżdżą co około 8 minut.

Ile czasu zarezerwować: Samo zwiedzanie trwa 40 minut, ale warto doliczyć czas na dojście z parkingu (kilka minut) oraz na obejrzenie ekspozycji przy wejściu. Razem z dojazdem i krótkim spacerem po okolicy można zaplanować 1,5-2 godziny.

Adres: ul. Nietoperzowa 88, 32-048 Jerzmanowice

Jaskinia znajduje się na terenie Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie – jednego z najpiękniejszych obszarów Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Warto przedłużyć wizytę i przejść się niebieskim szlakiem przez Dolinę Będkowską do źródła Bądkówka.