Muzeum Afrykanistyczne im. Bogdana Szczygła Olkusz

W centrum Olkusza, w budynku dawnego szpitala przy ulicy Szpitalnej, mieści się miejsce które przenosi odwiedzających o kilka tysięcy kilometrów na południe. Muzeum Afrykanistyczne im. Bogdana Szczygła to jedna z największych tego typu placówek w Polsce, a przy tym jedno z tych muzeów, które powstały z pasji konkretnego człowieka, nie z odgórnego planu.

Wszystko zaczęło się od olkuskiego lekarza, który spędził kilkanaście lat życia na Czarnym Lądzie. Bogdan Szczygieł pracował w Afryce, głównie w okolicach Sahary, gdzie miał okazję poznać życie lokalnych plemion od środka. Nie był tam turystą z aparatem – mieszkał wśród ludzi, leczył ich, obserwował codzienność. Gdy wrócił do Polski, przywiózł ze sobą kolekcję przedmiotów, które opowiadały historie.

Historia muzeum – od prywatnej kolekcji do publicznej placówki

W 1971 roku Bogdan Szczygieł wraz z Bożeną Szczygieł-Gruszyńską przekazali swoje zbiory miastu. Początkowo eksponaty mieściły się w budynku przy ulicy Szpitalnej 11, w dawnej wytwórni młynków do kawy należącej do rodziny Szczygłów. W 1984 roku kolekcję przeniesiono do obecnej siedziby – oficyny starego szpitala.

Z czasem do pierwszych darczyńców dołączyli kolejni podróżnicy i kolekcjonerzy. Hubert Sylwestrzak, Józef Lis, państwo Kosińscy, Mamadou, Josef Tesar, Jerzy Kukucz – lista darczyńców liczy kilkadziesiąt nazwisk. Każdy z nich wzbogacił muzeum o przedmioty przywiezione z różnych zakątków Afryki.

Tuaregów nazywa się błękitnymi rycerzami Sahary, bo barwią swoje stroje indygo o tak mocnym, niebieskim kolorze, że farba przenika nawet do ich skóry.

Co zobaczysz w Muzeum Afrykanistycznym w Olkuszu

Autentyczność – to słowo najlepiej opisuje olkuską kolekcję. Nie znajdziesz tu replik ani pamiątek kupionych na bazarze dla turystów. Przedmioty zgromadzone w muzeum towarzyszyły mieszkańcom Afryki podczas obrzędów inicjacji, święta plonów czy ceremonii pogrzebowych. To sprzęty, które naprawdę były używane.

Ekspozycja koncentruje się na życiu plemion z Afryki Zachodniej i Środkowej. Szczególne miejsce zajmują przedmioty związane z Tuaregami, Dogonami, Bambara i Buszongo. Zobaczysz tu stroje i biżuterię, maski rytualne, instrumenty muzyczne, broń, amulety i rzeźby. Są też przedmioty codziennego użytku – naczynia, narzędzia, sprzęty gospodarskie.

Prawdziwą atrakcją jest namiot tuareski wykonany z wielbłądziej skóry. We wnętrzu urządzonym tak, jak mieszkają koczownicy Sahary, można zobaczyć przedmioty codziennego użytku tego niezwykłego plemienia. To jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie można zajrzeć do takiego namiotu.

Fetysze, fajki i inne ciekawostki

W kolekcji znajduje się pokaźny zbiór fetyszy – talimanów w postaci figurek i masek, którym przypisuje się moc magiczną. Szczególnie interesujące są fetysze plemienia Bakongo. Nie każdy wie, że w Olkuszu można zobaczyć ponad 20 afrykańskich fajek wykonanych z tykwy, drewna i kości dzikich zwierząt.

Ciekawostką jest też kolekcja kapeluszy pasterskich plemienia Fula z Afryki Zachodniej. Maski rytualne, w tym te z plemienia Bambara, robią wrażenie swoją ekspresją i różnorodnością form. Każda opowiada inną historię, związaną z konkretnym obrzędem czy wierzeniem.

W muzeum znajduje się ponad 900 obiektów z kolekcji Anny i Leona Kubarskich, w tym obrazy wykonane z barwnych skrzydełek motyli.

Kolekcja sztuki i malarstwa Czarnej Afryki

W 2007 roku w muzeum otwarto odrębny dział poświęcony kolekcji państwa Kubarskich. Anna i Leon Kubarscy przez lata przekazywali muzeum dzieła sztuki i malarstwa afrykańskiego. Obecnie ta część ekspozycji liczy ponad 900 obiektów.

Znajdziesz tu obrazy namalowane przez artystów z Demokratycznej Republiki Konga w latach 60. i 70. XX wieku, malachitowe rzeźby, naszyjniki, bransolety, wyroby z kości słoniowej. Szczególnie interesujący jest zbiór główek z oryginalnymi, tradycyjnymi afrykańskimi fryzurami. Nie brakuje też tkanin, haftów, lasek i płaskorzeźb.

Obrazy wykonane z barwnych skrzydełek motyli to coś, czego nie zobaczysz w wielu miejscach. Technika ta wymaga niezwykłej precyzji i cierpliwości, a efekt zachwyca kolorystyką i detalami.

Dla kogo jest to muzeum

Muzeum Afrykanistyczne sprawdzi się jako punkt wycieczki dla rodzin z dziećmi – kolorowe maski, egzotyczne instrumenty i namiot pustyni budzą ciekawość młodszych zwiedzających. Dzieci lubią tu przychodzić, bo to nie jest typowe muzeum z obrazami w ramach. Tu wszystko wygląda inaczej niż w Polsce.

Dorośli miłośnicy podróży i kultur świata znajdą w kolekcji mnóstwo szczegółów wartych uwagi. Można tu spędzić godzinę, ale jeśli czytać opisy i przyglądać się detalom, wyjdzie z tego spokojnie półtorej, dwie godziny. To też dobre miejsce na deszczowy dzień – Olkusz ma kilka innych atrakcji (Muzeum Regionalne PTTK, Muzeum Pożarnictwa), więc można połączyć zwiedzanie.

Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Muzeum Afrykanistyczne mieści się przy ulicy Szpitalnej 32 w Olkuszu, w budynku Centrum Kultury MOK. Kontakt: telefon 32 754 44 55 lub 32 706 52 44, email [email protected]. Aktualne informacje o godzinach otwarcia i cenach biletów najlepiej sprawdzić na stronie www.mok.olkusz.pl lub zadzwonić przed wizytą.

Dojazd do Olkusza nie sprawia problemów. Miasto leży około 30 kilometrów na północny zachód od Krakowa, przy drodze krajowej nr 94. Parkowanie w centrum zazwyczaj nie jest trudne. Z Krakowa można też dojechać autobusem – połączenia są regularne.

Warto połączyć wizytę w muzeum ze spacerem po Olkuszu, który ma ciekawą historię związaną z górnictwem srebrno-ołowiowym. Rynek z bazyliką św. Andrzeja i kilka innych zabytków zasługuje na uwagę. W okolicy znajduje się też Pustynia Błędowska – największy w Europie Środkowej obszar piasków śródlądowych, oddalone o kilka kilometrów od centrum.