Muzeum w Chrzanowie im. Ireny i Mieczysława Mazarakich

Muzeum w Chrzanowie nosi imię dwojga ludzi, którzy poświęcili życie zbieraniu śladów regionalnej historii. Irena i Mieczysław Mazaraki, nauczyciele i przyrodnicy, w 1960 roku otworzyli placówkę, która od ponad sześćdziesięciu lat przechowuje pamięć o małopolskim mieście i jego mieszkańcach. Siedziba mieści się w zabytkowym budynku z XVI wieku, który sam w sobie jest ciekawym świadectwem przeszłości.

To miejsce dla tych, którzy lubią historie ukryte w przedmiotach. Nie ma tu multimedialnych atrakcji ani efektownych instalacji, jest za to autentyczność.

Zabytkowy lamus, który przetrwał wieki

Budynek główny muzeum to dawny lamus dworski wzniesiony pod koniec XVI wieku. Przez stulecia pełnił różne funkcje – był częścią zespołu rezydencjonalnego, oficyną dworską, a w drugiej połowie XIX wieku zamieszkała w nim rodzina Loewenfeldów, ostatnich właścicieli dóbr chrzanowskich. Loewenfeldowie, bogaci kupcy żydowscy z Wrocławia, mieszkali tu aż do wybuchu II wojny światowej.

W latach 60. XX wieku budynek zaadaptowano na cele muzealne. Zachował się w nim fragment oryginalnej polichromii z XVIII i XIX wieku oraz pewne cechy oświeceniowego budownictwa. Zabytkowa część zbudowana jest z miejscowego kamienia, a w środku znajduje się siedem sal wystawowych i kilka pracowni. Mieszkańcy Chrzanowa nazywali go kiedyś „kałamarzem” – nazwa przyjęła się na tyle, że używa się jej do dziś.

Gabinet osobliwości małżeństwa Mazarakich

Pierwsza sala ekspozycyjna to coś w rodzaju gabinetu ciekawostek. Zgromadzono tu przedmioty należące do założycieli muzeum – Ireny i Mieczysława Mazarakich. Oboje byli z wykształcenia przyrodnikami, co widać po charakterze zbiorów.

Mieczysław Mazaraki pasjonował się myślistwem, co dokumentują łuk refleksyjny z XVII wieku, poroża i broń myśliwska. Zbierał też muszle – kolekcja z 1938 roku wciąż zachwyca różnorodnością. W gablocie można zobaczyć jajo bociana białego, gatunkowi temu profesor poświęcił swoje badania ornitologiczne. Ciekawostką są araukaryty – skamieniałości drewna, których gromadzenie rozpoczęła Irena Mazaraki. Jest też ząb trzonowy mamuta, gniazdo remiza i muszle tropikalne podarowane przez uczniów pani Ireny.

Dr Marian Kuc, przyjaciel małżeństwa Mazarakich, przywiózł z dalekich podróży pyski ryby piły oraz kręg lędźwiowy wieloryba – eksponaty, które szczególnie przykuwają uwagę dzieci.

Irena Mazaraki pracowała w muzeum jako kustosz i zapoczątkowała kolekcję porcelany oraz wyrobów z cyny. Dzięki jej staraniom zgromadzono też zbiór guzów kontuszowych i żupanowych z XVIII i XIX wieku – to jedne z cenniejszych eksponatów muzeum.

Historia Żydów chrzanowskich w zbiorach judaików

Do wybuchu II wojny światowej Żydzi stanowili ponad połowę ludności Chrzanowa. Muzeum posiada kolekcję około 200 obiektów judaików, gromadzoną od początku istnienia placówki. Przez wiele lat opiekunką zbioru była Wiktoria Hadyś, wspierana przez Irenę i Mieczysława Mazarakich.

Na wystawie stałej można zobaczyć przedmioty związane z kultem religijnym: dwa zwoje Tory, parochety (zasłony na szafy ołtarzowe), tałes, tefiliny, lampki chanukowe, menory, balsaminki oraz kubki i pucharki kiduszowe. To ważne świadectwo kultury materialnej i duchowej społeczności, która była integralną częścią miasta przez wieki.

Salonik Loewenfeldów i sala geologiczna

Salonik z przełomu XIX i XX wieku swoim wystrojem nawiązuje do czasów rodziny Loewenfeldów. Emanuel Loewenfeld kupił dobra chrzanowskie w 1856 roku, a wraz z żoną Różą i czterema synami zamieszkał w budynku, gdzie obecnie znajduje się muzeum. Wnętrze urządzono w stylu charakterystycznym dla tamtych czasów – można poczuć atmosferę zamożnego mieszczańskiego domu.

Dla miłośników geologii przygotowano salę prezentującą bogactwo geologiczne regionu. Wśród eksponatów znajdują się amoniты z unikatowej formacji oolitu balińskiego, dewon z Dębnika i Dubia, karboński wapień węglowy z Czatkowic oraz trias chrzanowski. Są też kwarce i melafiry z ery paleozoicznej znalezione w Regulicach.

Sala edukacyjna i historia szkół w Chrzanowie

Sala edukacyjna nawiązuje do historii oświaty w mieście. Znajdują się tu zdjęcia chrzanowskich szkół, przedszkoli i żłobków oraz fotografie dokumentujące zajęcia, które się w nich odbywały. Szczególnie interesujące są sztandary ze szkoły męskiej im. Adama Mickiewicza oraz szkoły żeńskiej im. Marii Konopnickiej w Chrzanowie.

Muzeum posiada też archiwalia szkolne, XVII-wieczne przywileje właścicieli miasta, księgi uchwał i przyjęć do cechów, obesłania cechowe oraz pieczęcie. W zbiorach znajdują się również prace artystów związanych z regionem: Jana Chwastowskiego, Władysława Bytomskiego, Leona Lewkowicza, Artura Markowicza, Michała Pociechy i Gustawa Rogalskiego.

Dom Urbańczyka i cmentarz żydowski

Poza siedzibą główną muzeum zarządza jeszcze dwoma obiektami. Dom Urbańczyka służy jako miejsce prezentacji wystaw czasowych. Z kolei cmentarz żydowski pozostaje pod opieką instytucji i można go zwiedzać z przewodnikiem muzealnym.

Cmentarz żydowski jest zamknięty w soboty zgodnie z tradycją religijną. W pozostałe dni dostępny jest dla zwiedzających w godzinach otwarcia muzeum, a klucze wydawane są w budynku głównym przy ul. Mickiewicza 13.

Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Muzeum znajduje się przy ul. Mickiewicza 13 w Chrzanowie. Kontakt telefoniczny: 32 623 51 73, e-mail: [email protected]. Pracownicy muzeum prowadzą zwiedzanie w grupach, można też umówić się na lekcje muzealne w salach wystawowych – wystarczy wcześniej zgłosić temat i termin.

Dla osób, które chcą najpierw zobaczyć zbiory wirtualnie, muzeum udostępnia interaktywny model 3D na swojej stronie internetowej. To dobra opcja przed zaplanowaniem wizyty z dziećmi – można wcześniej sprawdzić, które sale najbardziej ich zainteresują.

Zwiedzanie zajmuje około godziny do półtorej, w zależności od tempa i zainteresowań. Rodziny z dziećmi najdłużej zatrzymują się w gabinecie osobliwości, gdzie eksponaty przyrodnicze przykuwają uwagę najmłodszych. Starsze dzieci zainteresują się salą judaików i historią wielokulturowego Chrzanowa.

Dojazd do Chrzanowa jest prosty – miasto leży przy drodze krajowej nr 79 łączącej Kraków z Katowicami. Z Krakowa to niecałe 40 kilometrów, z Katowic około 30. Muzeum znajduje się w centrum miasta, niedaleko dworca kolejowego. Parking dostępny jest w pobliżu.

Warto połączyć wizytę w muzeum ze spacerem po parku dworskim, w którym mieści się budynek. To przyjemne miejsce na chwilę odpoczynku po zwiedzaniu ekspozycji.